Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, xây dựng đô thị miền núi thích ứng không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là cơ hội để tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng bền vững. Hội thảo có sự tham gia của các bộ, ban, ngành Trung ương, các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội, các địa phương, doanh nghiệp, các chuyên gia, nhà khoa học trong nhiều lĩnh vực.
Hội thảo khoa học - thực tiễn: “Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan” tập trung theo 4 phiên thảo luận.
Phiên 1: Quy hoạch và kiểm soát rủi ro ngập: Thảo luận các giải pháp quy hoạch không gian, kiểm soát ngập và phát triển đô thị miền núi theo hướng bền vững.
Phiên 2: Hạ tầng xanh - đô thị Sponge City – LID, tọa đàm về các giải pháp hạ tầng thích ứng.
Phiên 3: Dữ liệu - mô hình hóa - công nghệ: Vai trò của dữ liệu, mô hình hóa và công nghệ trong hỗ trợ quy hoạch và ra quyết định thích ứng.
Phiên 4: Thể chế, chính sách và quản trị rủi ro: Đưa ra các khuyến nghị hoàn thiện cơ chế chính sách và xây dựng chương trình hành động nhằm nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại Hội thảo.
Biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai mà đã hiện hữu với mức độ ngày càng cực đoan, khó dự báo và tác động sâu rộng. Đối với khu vực miền núi phía Bắc, những ảnh hưởng này càng nghiêm trọng do đặc thù địa hình chia cắt, độ dốc lớn, điều kiện địa chất phức tạp, trong khi nguồn lực và năng lực quản lý đô thị còn hạn chế.
Tại tỉnh Cao Bằng, những đợt mưa lớn bất thường, ngập úng cục bộ, lũ quét, sạt lở đất diễn ra với tần suất và cường độ ngày càng khó lường, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhìn nhận lại mô hình phát triển đô thị theo hướng chủ động thích ứng, an toàn hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu cao hơn trước những biến động của khí hậu.
Ông Bế Thanh Tịnh - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn Đại biểu quốc hội tỉnh Cao Bằng phát biểu tại Hội thảo.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Hội thảo khoa học thực tiễn với chủ đề “Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan” không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm, mà còn là dịp quan trọng để kết nối tư duy quản lý, tri thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia, nhà khoa học, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và địa phương.
Ông Bế Thanh Tịnh - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Cao Bằng cho biết, Cao Bằng là tỉnh miền núi biên giới phía Đông Bắc, với diện tích hơn 6.700 km², trên 90% là địa hình đồi núi.
Thực tế cho thấy thiên tai ngày càng bất thường và khó lường. Năm 2024 và 2025, các cơn bão đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, với tổng thiệt hại ước tính đối với tỉnh Cao Bằng trên 4.200 tỷ đồng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới tư duy phát triển, từ “ứng phó” sang “thích ứng”, từ “bị động” sang “chủ động”, từ ngắn hạn sang dài hạn, từ đơn ngành sang tiếp cận liên ngành, tổng thể.
Thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tăng trưởng nhanh, bền vững trong thời gian tới.
Trong bối cảnh đó, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Cao Bằng nhấn mạnh, Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với Cao Bằng mà còn đối với các địa phương miền núi và cả nước.
Trên cơ sở trao đổi giữa nhà quản lý, nhà khoa học thì kết quả Hội thảo sẽ giúp Cao Bằng góp phần cụ thể hóa các định hướng lớn, trong đó tập trung vào lồng ghép thích ứng biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội; Phát triển hạ tầng có khả năng chống chịu cao; Thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp; Ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong dự báo, cảnh báo và quản lý rủi ro thiên tai.
“Thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là điều kiện tiên quyết để đảm bảo tăng trưởng nhanh, bền vững trong thời gian tới. Tỉnh Cao Bằng mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương, cùng sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học và tổ chức quốc tế trong việc chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ, huy động nguồn lực”- ông Bế Thanh Tịnh chia sẻ.
Thực tiễn tại Cao Bằng cho thấy mức độ tác động biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt. Riêng năm 2025, địa phương đã phải đối mặt với 22 đợt thiên tai. Hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi và đô thị bị tổn thương nghiêm trọng; nhiều khu vực bị chia cắt kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân.
Không chỉ gây thiệt hại kinh tế, thiên tai còn đe dọa trực tiếp đến an sinh xã hội, làm gián đoạn quá trình giảm nghèo và gia tăng nguy cơ tụt hậu phát triển nếu không có những cách tiếp cận mới. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là các đô thị miền núi phải chuyển từ tư duy bị động sang “thích ứng chủ động” để đảm bảo phát triển bền vững.
Quang cảnh Hội thảo khoa học thực tiễn với chủ đề: Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan.
Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn trong nước cho thấy, phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu cần được tiếp cận theo chuỗi giá trị toàn diện, bao gồm: phòng ngừa và chuẩn bị trước thiên tai; nâng cao khả năng chống chịu trong thiên tai; và phục hồi nhanh, phát triển sau thiên tai.
Cách tiếp cận này phải được triển khai đồng bộ trên các trụ cột: thể chế và quản trị; hạ tầng kỹ thuật và môi trường; năng lực xã hội; và nguồn lực tài chính.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, trong thời gian qua, Bộ Xây dựng đã tích hợp yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu vào Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2025, yêu cầu lồng ghép yếu tố rủi ro ngay từ khâu lập quy hoạch thay vì coi là nội dung bổ trợ. Đồng thời, thúc đẩy ứng dụng công nghệ như GIS và bản đồ cảnh báo rủi ro nhằm nâng cao chất lượng quy hoạch và quản lý đô thị.
Hệ thống tiêu chí đánh giá đô thị cũng được đổi mới theo hướng gắn với khả năng chống chịu thiên tai, tăng tỷ lệ hạ tầng xanh và mặt nước điều tiết, hướng tới đô thị tăng trưởng xanh và phát thải thấp.
Trong thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục ban hành bộ chỉ số đánh giá khả năng thích ứng biến đổi khí hậu của đô thị, hỗ trợ địa phương tự đánh giá và xác định ưu tiên đầu tư, đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện theo Chỉ thị số 04/CT-TTg năm 2026.
Các địa phương cần ưu tiên đầu tư hạ tầng thoát nước, chống ngập, công trình phòng chống sạt lở và hạ tầng xanh.
Bên cạnh đó, Bộ đang phối hợp với các đối tác quốc tế như AFD (Pháp), SECO (Thụy Sĩ) để triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, phát triển hạ tầng xanh và nâng cao năng lực dự báo, quản trị đô thị. Các chương trình này không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn chuyển giao các mô hình phát triển đô thị bền vững tiên tiến.
Trong giai đoạn 2025-2030, Bộ sẽ triển khai chương trình phòng chống lũ, sạt lở khu vực trung du và miền núi, gắn với nâng cao năng lực chống chịu của hệ thống đô thị.
Để triển khai hiệu quả, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cũng đề nghị các địa phương cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm như: Tuân thủ và cụ thể hóa đầy đủ các quy định pháp luật; rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo hướng tránh các khu vực rủi ro cao và thiết lập hành lang an toàn thiên tai; ưu tiên đầu tư hạ tầng thoát nước, chống ngập, công trình phòng chống sạt lở và hạ tầng xanh.
Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản lý và nhận thức cộng đồng, bởi phát triển đô thị không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề xã hội; tăng cường phối hợp vùng và liên ngành, do thiên tai không có ranh giới hành chính.