Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho biết, sau hơn 5 năm triển khai, Luật Kiến trúc năm 2019 đã từng bước khẳng định vai trò là công cụ pháp lý quan trọng trong quản lý và phát triển kiến trúc Việt Nam, góp phần thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động kiến trúc phát triển theo hướng chuyên nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng không gian sống, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo nền tảng chiến lược quan trọng cho phát triển kiến trúc theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập quốc tế. Tại các địa phương, hệ thống công cụ quản lý kiến trúc từng bước được thiết lập, quy chế quản lý kiến trúc được ban hành và triển khai, công tác quản lý trật tự xây dựng, quy hoạch và hành nghề kiến trúc có nhiều chuyển biến tích cực.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại hội thảo
Cùng với đó, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, đặc biệt là Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã phát huy vai trò cầu nối giữa Nhà nước, giới hành nghề và thị trường; tích cực tham gia phản biện chính sách, thúc đẩy phát triển nghề nghiệp và nâng cao đạo đức hành nghề. Qua đó, nền kiến trúc Việt Nam đang từng bước chuyển mình theo hướng hiện đại nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa và bản sắc dân tộc.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cũng thẳng thắn chỉ ra một số tồn tại, hạn chế trong quá trình triển khai Luật Kiến trúc. Trong đó, hệ thống quy định còn mang tính nguyên tắc, thiếu tiêu chí cụ thể nên cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất; vẫn còn tình trạng chồng chéo với các luật liên quan như quy hoạch, xây dựng, đất đai, đầu tư, làm gia tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian thực hiện thủ tục.
Đáng chú ý, một số quy định pháp luật chưa theo kịp các xu hướng phát triển mới như kiến trúc xanh, kiến trúc carbon thấp, kiến trúc thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc thông minh, chuyển đổi số hay phát triển không gian ngầm. Một số nội dung quan trọng cũng chưa được làm rõ, như khái niệm và tiêu chí về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, hệ thống tiêu chí đánh giá công trình kiến trúc có giá trị, cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc, cũng như cơ chế hành nghề kiến trúc chưa thực sự tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Do đó, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Kiến trúc lần này không chỉ là điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà cần được đặt trong bối cảnh phát triển mới của đất nước với yêu cầu chuyển đổi số mạnh mẽ, ứng phó biến đổi khí hậu, hội nhập quốc tế sâu rộng và nâng cao chất lượng tăng trưởng gắn với phát triển văn hóa. Trong bối cảnh đó, pháp luật về kiến trúc cần đi trước một bước, vừa là công cụ quản lý hiệu quả, vừa là động lực thúc đẩy phát triển, trên nguyên tắc xuyên suốt: kiến trúc không chỉ là kỹ thuật mà còn là văn hóa, không chỉ là không gian vật chất mà còn là không gian sống của con người.
Về định hướng sửa đổi Luật Kiến trúc, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn lưu ý cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống công cụ quản lý kiến trúc theo hướng rõ ràng, dễ áp dụng và phù hợp thực tiễn; thể chế hóa các yêu cầu về kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình từ quản lý, cấp phép đến thiết kế và vận hành công trình.
Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế hành nghề kiến trúc theo hướng minh bạch, cạnh tranh, chuyên nghiệp; phân định rõ thẩm quyền quản lý phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; xử lý các nội dung chồng chéo giữa các hệ thống pháp luật và phát triển thị trường dịch vụ kiến trúc theo hướng công khai, minh bạch, hội nhập quốc tế.
“Đặc biệt, cần làm rõ nội hàm khái niệm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, không chỉ dừng ở khía cạnh học thuật mà phải trở thành tiêu chí cụ thể, công cụ quản lý và định hướng sáng tạo, gắn với đặc trưng vùng miền, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại” - Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.
Báo cáo tổng kết thi hành Luật Kiến trúc, đại diện lãnh đạo Vụ Quy hoạch kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, sau hơn 5 năm thực hiện, hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật đã được ban hành tương đối đầy đủ, góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho công tác quản lý kiến trúc. Các công cụ quản lý như quy chế quản lý kiến trúc, danh mục công trình kiến trúc có giá trị, cơ chế thi tuyển phương án kiến trúc, sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề từng bước được đưa vào thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và cải thiện diện mạo kiến trúc đô thị, nông thôn.
Đối với công tác quản lý hành nghề kiến trúc, đến tháng 3/2026, cả nước đã cấp khoảng 9.557 chứng chỉ hành nghề kiến trúc, trong đó phần lớn tập trung tại các trung tâm đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Điều này cho thấy nhu cầu hành nghề kiến trúc ngày càng gia tăng, đồng thời phản ánh hiệu quả bước đầu của Luật trong việc chuẩn hóa điều kiện hành nghề và tăng cường tính chuyên nghiệp của đội ngũ kiến trúc sư.
Bên cạnh đó, các hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) giai đoạn 2021-2025 đã thu hút hơn 36.800 lượt kiến trúc sư tham gia, qua đó góp phần nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng hành nghề và khả năng cập nhật các quy định pháp luật, công nghệ mới, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế của lĩnh vực kiến trúc.
Quang cảnh hội thảo
Báo cáo cũng cho thấy, việc triển khai Luật Kiến trúc đã góp phần kiểm soát tốt hơn không gian kiến trúc tại các đô thị thông qua việc ban hành quy chế quản lý kiến trúc theo khu vực, gắn với các chương trình chỉnh trang, tái thiết đô thị và bảo tồn các khu vực có giá trị. Ở khu vực nông thôn, pháp luật về kiến trúc cũng góp phần nâng cao chất lượng không gian sống, gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, qua đó cải thiện cảnh quan và điều kiện hạ tầng.
Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, việc triển khai một số quy định vẫn còn chưa đồng bộ giữa các địa phương; một số thủ tục còn chồng chéo với các lĩnh vực liên quan; việc triển khai dịch vụ công trực tuyến chưa đồng đều; một số quy định về quản lý hành nghề chưa hoàn toàn phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường dịch vụ kiến trúc.
Theo lãnh đạo Vụ Quy hoạch kiến trúc, công tác tổng kết được triển khai trên phạm vi toàn quốc theo chỉ đạo của Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, với sự tham gia của nhiều bộ, ngành, địa phương và tổ chức nghề nghiệp nhằm đánh giá toàn diện kết quả thực hiện cũng như những khó khăn, vướng mắc để làm cơ sở đề xuất sửa đổi Luật.
Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận ba nhóm nội dung chính gồm tổng kết thi hành Luật và định hướng sửa đổi; hoạt động hành nghề kiến trúc gắn với kinh nghiệm quốc tế; định hướng phát triển kiến trúc bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu. Nhiều ý kiến đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng đồng bộ, khả thi, tăng cường ứng dụng công nghệ, đồng thời chú trọng yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kiến trúc.
Theo các đại biểu góp ý, việc xây dựng các quy định quản lý kiến trúc cần linh hoạt, cần quan tâm yếu tố đặc thù vùng miền, sớm làm rõ các khái niệm như kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng khí hậu, làm cơ sở xây dựng quy định cụ thể.
Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định, việc sửa đổi Luật Kiến trúc không chỉ nhằm hoàn thiện một đạo luật mà còn góp phần định hình tương lai không gian sống của đất nước, hướng tới một nền kiến trúc hiện đại, bền vững, giàu bản sắc và lấy con người làm trung tâm. Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tổng hợp đầy đủ các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Chính phủ, Quốc hội xem xét trong thời gian tới.