Trong bối cảnh nguồn vật liệu đất, cát truyền thống ngày càng khan hiếm, việc nghiên cứu và công bố các tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm khai thác hiệu quả những nguồn vật liệu thay thế là yêu cầu cấp thiết đối với ngành Xây dựng. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn nghiên cứu, thí điểm và tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, Cục Đường bộ Việt Nam đã công bố Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 49:2025/CĐBVN “Nền đường ô tô sử dụng cát biển – Yêu cầu kỹ thuật” tạo hành lang kỹ thuật cho việc sử dụng cát biển trong xây dựng nền đường ô tô tại Việt Nam.
Ngày 31/12/2025, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam Nguyễn Mạnh Thắng đã ký Quyết định công bố Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 49:2025/CĐBVN. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký. Các cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu thi công có thể nghiên cứu áp dụng trong quá trình chuẩn bị đầu tư, thiết kế, thi công, kiểm tra và nghiệm thu các công trình đường ô tô có sử dụng cát biển làm vật liệu đắp nền.
Cơ sở khoa học và phạm vi áp dụng
TCCS 49:2025/CĐBVN do Viện Khoa học và Công nghệ Giao thông vận tải biên soạn, thẩm tra và được Cục Đường bộ Việt Nam công bố. Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với nền đường ô tô sử dụng cát biển trong xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp; không điều chỉnh hoạt động khai thác, vận chuyển cát biển, các nội dung này được thực hiện theo quy định hiện hành về tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Việc công bố tiêu chuẩn nhằm chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm an toàn công trình, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng, đồng thời mở rộng nguồn vật liệu phục vụ phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, đặc biệt tại các khu vực ven biển.
Nguyên tắc sử dụng cát biển: Kiểm soát chặt chẽ yếu tố môi trường
Tiêu chuẩn xác định rõ cát biển là loại cát khai thác từ biển và khu vực gần cửa biển. Do đặc tính nhiễm mặn, việc sử dụng cát biển đắp nền đường phải tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường, không gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.
Một nguyên tắc quan trọng được đặt ra là độ mặn của cát biển sử dụng cho nền đường không được vượt quá độ mặn của nền đất tự nhiên tại khu vực thi công. Việc xác định độ mặn được thực hiện ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án, thông qua lấy mẫu đại diện và thí nghiệm theo các tiêu chuẩn hiện hành.
Bên cạnh đó, cát biển chỉ được sử dụng cho phần nền đường có yêu cầu độ chặt đầm nén không quá K = 0,95 và ở dưới khu vực tác dụng của nền đường.
Yêu cầu thiết kế, thi công đồng bộ với hệ thống tiêu chuẩn hiện hành
Nền đường ô tô sử dụng cát biển được thiết kế, thi công, kiểm tra và nghiệm thu theo các tiêu chuẩn hiện hành như TCVN 4054:2005, TCVN 5729:2012, TCVN 9436:2012 … và các tiêu chuẩn liên quan.
Tiêu chuẩn khuyến nghị chiều cao nền đường sử dụng cát biển không nên vượt quá 6 m, đồng thời bắt buộc bố trí lớp vải địa kỹ thuật ngăn cách phía dưới và bao quanh khối cát biển, nhằm ổn định nền đắp, hạn chế xâm nhập mặn và nâng cao độ bền lâu dài của công trình.
Quy định cụ thể về chất lượng cát biển và tổ chức thi công
TCCS 49:2025/CĐBVN quy định rõ các chỉ tiêu kỹ thuật đối với cát biển như hàm lượng sét, hàm lượng chất hữu cơ, hàm lượng vỏ sò, tổng số muối tan, kích thước hạt, độ trương nở và sức chịu tải CBR. Đồng thời, tiêu chuẩn loại trừ các nhóm cát biển không phù hợp theo phân loại đất nhằm bảo đảm ổn định và an toàn nền đường.
Việc thi công nền đường bằng cát biển được thực hiện theo hai phương pháp chủ đạo là phương pháp đắp truyền thống và phương pháp hút thổi. Trước khi thi công đại trà, bắt buộc phải thi công thử đoạn tối thiểu 100 m để xác định công nghệ, thiết bị, số lượt lu, bề dày lớp rải, độ ẩm tối ưu và phương án kiểm soát chất lượng phù hợp với từng nguồn cát biển.
Trong suốt quá trình thi công, tiêu chuẩn đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu thoát nước hiện trường, kiểm soát độ chặt đầm nén và quan trắc lún, đồng thời gắn trách nhiệm kỹ thuật với yêu cầu bảo vệ môi trường theo hồ sơ đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường của dự án.
Hoàn thiện hành lang kỹ thuật cho vật liệu thay thế
Việc công bố Tiêu chuẩn cơ sở TCCS 49:2025/CĐBVN theo Quyết định ký ngày 31/12/2025 thể hiện sự chủ động của Cục Đường bộ Việt Nam trong việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, kịp thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng giao thông. Tiêu chuẩn này không chỉ tạo thuận lợi cho việc sử dụng cát biển làm vật liệu đắp nền đường, mà còn tạo hành lang kỹ thuật chuyên ngành, góp phần khai thác hợp lý nguồn tài nguyên, giảm áp lực lên vật liệu truyền thống, hướng tới phát triển kết cấu hạ tầng giao thông bền vững, hiệu quả và phù hợp điều kiện tự nhiên của Việt Nam.