Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, phát triển kinh tế carbon thấp và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, ngành Xây dựng đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ, toàn diện. Trong đó, vật liệu xây dựng giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi vừa là đầu vào thiết yếu của phát triển hạ tầng, đô thị, nhà ở và công trình kinh tế xã hội, vừa là lĩnh vực tiêu thụ nhiều tài nguyên, năng lượng và chịu áp lực lớn về môi trường.
Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh phát biểu chỉ đạo tại hội thảo
Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh khẳng định, phát triển vật liệu xây dựng xanh không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển. Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Xây dựng đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy sản xuất, sử dụng vật liệu xây không nung, vật liệu tái chế, vật liệu tiết kiệm năng lượng và vật liệu phát thải thấp.
Đồng thời, Bộ Xây dựng đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có Nghị định thay thế Nghị định số 09/2021/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn, nhằm xây dựng khung pháp lý đồng bộ, minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu mới theo hướng gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
“Quá trình chuyển đổi xanh của ngành Xây dựng nói chung, lĩnh vực vật liệu xây dựng nói riêng cần sự đồng hành và phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư, đơn vị thiết kế, đơn vị thi công, các hiệp hội nghề nghiệp và cả người tiêu dùng trong việc hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ, xây dựng thị trường, thay đổi thói quen tiêu dùng và thúc đẩy sử dụng vật liệu xanh trong thực tiễn” - Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh.
Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng Lê Văn Kế trình bày tham luận tại hội thảo
Phân tích sâu hơn về định hướng chính sách, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng Lê Văn Kế cho biết, các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước đã đặt phát triển vật liệu xây dựng xanh ở tầm chiến lược, với yêu cầu chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên sang mô hình dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tuần hoàn.
Theo Phó Vụ trưởng Lê Văn Kế, trong thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tăng cường công tác hậu kiểm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong kiểm soát chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.
Ở góc độ chuyên môn, bà Nguyễn Thị Tâm - Giám đốc Trung tâm Môi trường và cơ khí xây dựng, Viện Vật liệu xây dựng nhấn mạnh, vật liệu xanh là một trong những trụ cột của xây dựng bền vững, giúp giảm thiểu tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời công trình. Xu hướng phát triển hiện nay là sử dụng vật liệu có nguồn gốc tái tạo, vật liệu tái chế, vật liệu tiết kiệm năng lượng và thân thiện với sức khỏe con người.
Tại Việt Nam, các giải pháp như sử dụng kính tiết kiệm năng lượng, vật liệu cách nhiệt, vật liệu có hệ số phản xạ bức xạ mặt trời cao hay tái chế tro xỉ, chất thải công nghiệp đang mở ra hướng đi hiệu quả trong giảm tiêu hao năng lượng và phát thải.
Bà Nguyễn Thị Tâm đề xuất cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, cơ chế chứng nhận và dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng; đồng thời phát triển hạ tầng tái chế và cơ sở dữ liệu vật liệu để hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng tiếp cận, lựa chọn sản phẩm phù hợp.
Các chuyên gia tham dự phần trao đổi, thảo luận
Trong khi đó, PGS.TS. Văn Viết Thiên Ân - Trưởng khoa Vật liệu xây dựng, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng, lượng chất thải rắn xây dựng tại Việt Nam đang gia tăng nhanh, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chất thải đô thị, tạo áp lực lớn đối với môi trường nhưng đồng thời cũng là nguồn nguyên liệu tiềm năng cho sản xuất vật liệu tái chế. Việc tận dụng phế thải xây dựng không chỉ giúp giảm khai thác tài nguyên thiên nhiên mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp nhiều rào cản như công nghệ xử lý chưa đồng bộ, chi phí cao, chất lượng vật liệu tái chế chưa ổn định và tâm lý e ngại của thị trường. Do đó, cần có cơ chế chính sách đủ mạnh, bao gồm ưu đãi về thuế, tín dụng, quy định tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế trong công trình, đồng thời tăng cường giám sát thực thi và phát triển chuỗi cung ứng đồng bộ.
Đại diện lãnh đạo doanh nghiệp, ông Nguyễn Cảnh Hồng - Tổng Giám đốc Công ty Eurowindow nhận định hiện nay chuyển đổi xanh trở thành xu thế tất yếu, nhằm giảm phát thải khí nhà kính, tận dụng việc tái chế, tiết kiệm tài nguyên, khoáng sản và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường. Vì vậy, cần phải dán tem nhãn xanh cho vật liệu, thiết kế rồi tiến tới là công trình xanh đúng tiêu chuẩn. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc của quản lý nhà nước, đơn vị sản xuất, thiết kế, chủ đầu tư.
Từ đó, ông mong Nhà nước sớm có tem nhãn xanh được ban hành để sản phẩm có sự khác biệt. Hướng đến năm 2050 net zero, công trình xanh sẽ phải là tiêu chí bắt buộc với các chủ đầu tư.
Tại phần thảo luận, ý kiến của các chuyên gia, đại biểu cho thấy, ngành vật liệu xây dựng Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực. Hệ thống sản xuất vật liệu xây không nung phát triển mạnh. Các sản phẩm như bê tông khí chưng áp, bê tông bọt, tấm tường nhẹ… ngày càng được ứng dụng rộng rãi, góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm sử dụng đất sét nung và hạn chế phát thải.
Quang cảnh hội thảo
Cùng với đó, việc tận dụng tro, xỉ, thạch cao từ các ngành công nghiệp làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng đã góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm áp lực môi trường. Nhiều sản phẩm vật liệu trong nước cũng từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu kỹ thuật của thị trường khu vực và quốc tế.
Những nội dung trao đổi tại hội thảo không chỉ phản ánh rõ các vấn đề mang tính hệ thống đang đặt ra đối với ngành vật liệu xây dựng, từ thể chế, công nghệ đến thị trường và hành vi tiêu dùng mà còn cho thấy sự hội tụ ngày càng rõ nét của các quan điểm phát triển theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và gia tăng giá trị. Đây chính là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách, đồng thời tạo niềm tin và động lực cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới.
Từ các góc nhìn đa chiều, hội thảo đã góp phần làm rõ hơn một thực tế: chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính dài hạn, mà đã trở thành yêu cầu trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của ngành Xây dựng. Việc thúc đẩy vật liệu xây dựng xanh vì vậy không chỉ có ý nghĩa về môi trường mà còn mở ra không gian phát triển mới, giúp ngành chủ động thích ứng, nâng cao chất lượng tăng trưởng và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong giai đoạn tới.