Vừa qua tại Hà Nội, Viện Kinh tế xây dựng (thuộc Bộ Xây dựng) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Dự toán chủ động - Xu hướng mới trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng”, do ông Nguyễn Phạm Quang Tú, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế xây dựng chủ trì, với sự tham dự của lãnh đạo Viện, lãnh đạo các đơn vị trực thuộc cùng đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên và đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng.
Phát biểu khai mạc, bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, Trưởng phòng Quản lý khoa học, đào tạo và hợp tác quốc tế, Viện Kinh tế xây dựng cho biết, trong bối cảnh ngành Xây dựng đang đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới và từng bước hoàn thiện phương thức quản lý dự án theo thông lệ quốc tế, đổi mới công tác quản lý chi phí đầu tư xây dựng được xem là một trong những yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, hạn chế thất thoát, lãng phí và tối ưu hóa nguồn lực. Thay vì coi chi phí là kết quả của quá trình thiết kế như phương pháp truyền thống, nhiều quốc gia đã chuyển sang cách tiếp cận mới, trong đó chi phí được xác định ngay từ đầu và trở thành yếu tố định hướng toàn bộ quá trình thiết kế, tổ chức thực hiện dự án.
Quang cảnh hội thảo
Bà Nguyễn Thị Ngọc Lan nhấn mạnh rằng, hội thảo là diễn đàn trao đổi học thuật và thực tiễn về các phương pháp quản lý chi phí hiện đại, đồng thời giới thiệu những ứng dụng của Thiết kế và Xây dựng số (VDC), Mô hình thông tin công trình (BIM) và phương pháp Thiết kế theo giá trị mục tiêu (Target Value Design - TVD) trong việc nâng cao hiệu quả quản lý dự án xây dựng.khẳng định hội thảo là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh ngành Xây dựng đang thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới phương thức quản lý đầu tư xây dựng.
Nội dung trọng tâm của hội thảo là chuyên đề do Tiến sĩ Nguyễn Việt Hùng, giảng viên Đại học California, Berkeley, đồng thời là Giám đốc Thiết kế và Xây dựng số (VDC) tại Herrero Builders (Hoa Kỳ), trình bày. Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong nghiên cứu và tư vấn đổi mới sáng tạo, TS. Nguyễn Việt Hùng đã phân tích những hạn chế của phương pháp quản lý chi phí truyền thống cũng như giới thiệu các xu hướng quản trị hiện đại đang được nhiều quốc gia phát triển áp dụng.
Theo TS. Nguyễn Việt Hùng, ở phương pháp truyền thống, dự toán thường được thực hiện sau khi phương án thiết kế đã hoàn thành. Khi chi phí vượt ngân sách, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn buộc phải điều chỉnh thiết kế, cắt giảm hạng mục hoặc thực hiện lại nhiều bước trong quy trình. Vòng lặp "thiết kế - dự toán - vượt ngân sách - điều chỉnh thiết kế" không chỉ kéo dài tiến độ mà còn làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng dự án.
Để khắc phục tình trạng này, TS. Nguyễn Việt Hùng giới thiệu phương pháp "Dự toán chủ động" (Active Estimating) kết hợp với mô hình "Thiết kế theo giá trị mục tiêu" (Target Value Design - TVD). Theo cách tiếp cận mới, chi phí không còn là kết quả cuối cùng của quá trình thiết kế mà trở thành một trong những điều kiện đầu vào, định hướng toàn bộ hoạt động thiết kế ngay từ giai đoạn đầu của dự án.
Điểm cốt lõi của phương pháp này là sự tham gia sớm của đội ngũ dự toán và quản lý chi phí ngay từ khi hình thành ý tưởng thiết kế. Việc phối hợp giữa kiến trúc sư, kỹ sư, chuyên gia dự toán và chủ đầu tư ngay trong giai đoạn đầu giúp các phương án kỹ thuật luôn được kiểm soát trong giới hạn ngân sách mục tiêu, đồng thời tối ưu giá trị sử dụng của công trình và giảm thiểu rủi ro phát sinh trong quá trình triển khai.
Một nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm là vai trò của công nghệ số trong đổi mới quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Theo TS. Nguyễn Việt Hùng, việc ứng dụng Mô hình thông tin công trình (BIM) đang tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong công tác đo bóc khối lượng và lập dự toán.
Nếu như phương pháp truyền thống chủ yếu dựa trên việc đo bóc thủ công, tốn nhiều thời gian và tiềm ẩn nguy cơ sai sót thì việc khai thác dữ liệu trực tiếp từ mô hình BIM có thể tự động hóa phần lớn quy trình, rút ngắn tới khoảng 80% thời gian thực hiện. Đặc biệt, khi thiết kế có sự điều chỉnh, hệ thống có thể cập nhật khối lượng và chi phí gần như ngay lập tức, giúp các kỹ sư và chủ đầu tư nhanh chóng đánh giá tác động của từng phương án thiết kế đối với tổng mức đầu tư.
Khả năng phản hồi chi phí theo thời gian thực này tạo ra một vòng lặp dự toán liên tục, giúp quá trình thiết kế và quản lý chi phí diễn ra song song thay vì tách biệt như trước đây. Đây được xem là một trong những nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng ra quyết định và kiểm soát hiệu quả chi phí trong suốt vòng đời dự án.
Bên cạnh ứng dụng BIM, hội thảo cũng giới thiệu mô hình làm việc cộng tác "Phòng điều hành chung" (Big Room), trong đó các nhóm chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực cùng làm việc trong một không gian thống nhất nhằm tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh và rút ngắn thời gian ra quyết định.
Theo mô hình này, các nhóm chuyên môn không còn hoạt động riêng rẽ mà cùng phối hợp trong các nhóm đa ngành, chia sẻ dữ liệu và mục tiêu chung của dự án. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế những xung đột giữa thiết kế, thi công và quản lý chi phí, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bên tham gia dự án.
Một điểm đáng chú ý khác được các chuyên gia chia sẻ là việc thay đổi tư duy quản trị rủi ro. Thay vì sử dụng các khoản dự phòng riêng lẻ để xử lý những phát sinh chưa được xác định, mô hình mới hướng tới việc công khai toàn bộ rủi ro và cơ hội thông qua nhật ký quản lý rủi ro, từ đó các bên cùng phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp giảm thiểu và kiểm soát chi phí ngay từ đầu.
Trong phần thảo luận, các đại biểu đã trao đổi nhiều ý kiến về khả năng áp dụng các mô hình quản lý chi phí tiên tiến tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh việc triển khai BIM và chuyển đổi số trong hoạt động đầu tư xây dựng đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Nhiều ý kiến cho rằng việc kết hợp giữa đổi mới tư duy quản lý, ứng dụng công nghệ số và tăng cường phối hợp giữa các chủ thể tham gia dự án sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả đầu tư xây dựng trong thời gian tới.
Thông qua các tham luận và trao đổi chuyên sâu, hội thảo đã cung cấp nhiều góc nhìn mới về quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo hướng chủ động, đồng thời giới thiệu các công cụ, phương pháp và kinh nghiệm quốc tế có giá trị tham khảo đối với các cơ quan quản lý, đơn vị tư vấn, chủ đầu tư và doanh nghiệp xây dựng.
Kết luận hội thảo, thay mặt Viện Kinh tế xây dựng, bà Nguyễn Thị Ngọc Lan cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học và các đại biểu đã tham dự, chia sẻ những kinh nghiệm quý báu nhằm góp phần nâng cao chất lượng quản lý chi phí đầu tư xây dựng tại Việt Nam.