Xu hướng giảm phát thải trong vận tải biển toàn cầu đang tạo ra nhu cầu lớn đối với các loại tàu sử dụng nhiên liệu sạch, mở ra cơ hội để ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế. Tuy nhiên, để nắm bắt cơ hội này, các doanh nghiệp trong nước cần vượt qua nhiều thách thức về công nghệ, vốn đầu tư và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Nhu cầu chuyển đổi phương tiện thủy "xanh" mở ra cơ hội lớn cho ngành đóng tàu (Ảnh minh họa: Tàu dịch vụ điện gió ngoài khơi).
Theo các chuyên gia, thị trường đóng tàu thế giới hiện có quy mô khoảng 150-180 tỷ USD mỗi năm và dự kiến đạt gần 200 tỷ USD vào năm 2030. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2024-2033, hơn 60% nhu cầu đóng mới tàu đến từ yêu cầu thay thế đội tàu cũ và đáp ứng các tiêu chuẩn phát thải ngày càng nghiêm ngặt. Đây được xem là động lực quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trong ngành hàng hải toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội cho các quốc gia có ngành công nghiệp đóng tàu đang phát triển như Việt Nam.
Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp đóng tàu đã bắt đầu tiếp cận các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao, thân thiện với môi trường. Bên cạnh các sản phẩm truyền thống, một số nhà máy đã tham gia đóng mới tàu dịch vụ điện gió ngoài khơi (CSOV), tàu hút bùn xuất khẩu, du thuyền cao cấp và các phương tiện phục vụ kinh tế biển. Điều này cho thấy năng lực của ngành đóng tàu trong nước đang từng bước được nâng lên, đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường.
Xu hướng phát triển tàu xanh cũng đang làm thay đổi công nghệ đóng tàu trên thế giới. Các chủ tàu ngày càng ưu tiên sử dụng nhiên liệu ít phát thải như khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), methanol, amoniac hay hydro. Đồng thời, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, robot và tự động hóa cũng được ứng dụng rộng rãi trong thiết kế, chế tạo và quản lý vận hành nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, giảm tiêu hao năng lượng và cắt giảm phát thải khí nhà kính.
Nhà máy Đóng tàu Sông Cấm đóng mới vỏ tàu điện gió cho chủ tàu Na Uy
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC), xu hướng chuyển đổi xanh đang tạo ra "làn sóng" đầu tư mới trong ngành đóng tàu. Bên cạnh nhu cầu đóng mới các phương tiện vận tải biển, thị trường còn mở rộng sang các công trình nổi phục vụ phát triển điện gió ngoài khơi và kinh tế biển, tạo thêm dư địa tăng trưởng cho các doanh nghiệp.
Việt Nam cũng đã xác định rõ định hướng phát triển giao thông xanh thông qua Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải. Theo đó, giai đoạn 2031-2050, đội tàu vận tải nội địa sẽ từng bước chuyển sang sử dụng năng lượng sạch, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng cơ hội chỉ có thể được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh nếu ngành đóng tàu giải quyết được những hạn chế về năng lực tài chính, công nghệ và nhân lực. Việc đầu tư vào các dòng tàu xanh đòi hỏi chi phí lớn, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế. Bên cạnh đó, công nghệ mới và các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế cũng đặt ra yêu cầu cao về đội ngũ kỹ sư, công nhân lành nghề và hệ thống công nghiệp hỗ trợ.
Để tận dụng hiệu quả làn sóng chuyển đổi xanh, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm hoàn thiện chiến lược phát triển ngành công nghiệp đóng tàu gắn với kinh tế biển và mục tiêu giảm phát thải quốc gia. Cùng với đó là các chính sách hỗ trợ về tín dụng, thuế, khoa học công nghệ và đào tạo nhân lực nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Việc phát triển đội tàu quốc gia và ưu tiên sử dụng sản phẩm đóng mới trong nước cũng sẽ góp phần tạo thị trường ổn định, thúc đẩy ngành công nghiệp đóng tàu phát triển bền vững.
Trong bối cảnh ngành hàng hải thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ, cơ hội dành cho đóng tàu Việt Nam được đánh giá là rất lớn. Nếu tận dụng tốt xu hướng xanh hóa và đẩy mạnh đầu tư công nghệ, ngành đóng tàu không chỉ gia tăng giá trị sản xuất mà còn có thể từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ công nghiệp đóng tàu khu vực và thế giới.