Phiên họp thứ 84 của Ủy ban Bảo vệ Môi trường Biển được tổ chức tại trụ sở IMO ở London từ ngày 27/4 đến ngày 1/5/2026, do Tiến sĩ Harry Conway của Liberia chủ trì.
Bế mạc cuộc họp, Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez phát biểu: “Chúng ta đã trở lại đúng hướng, nhưng cần phải xây dựng lại niềm tin. Tôi khuyến khích các bạn duy trì đà này thông qua công việc giữa các kỳ họp và chuẩn bị các báo cáo có thể gắn kết các thành viên lại với nhau.”
Ủy ban sẽ tiếp tục Phiên họp bất thường lần thứ hai vào ngày 4/12/2026, tùy thuộc vào sự xác nhận của Phiên họp thứ 85 (MEPC 85) dự kiến diễn ra từ ngày 30/11 đến ngày 3/12.
Khung Net Zero của IMO
Gần 100 đoàn đại biểu đã phát biểu để bày tỏ quan điểm về việc thông qua “các biện pháp trung hạn” nhằm giải quyết vấn đề phát thải khí nhà kính (GHG) từ tàu biển - được gọi là Khung Net-Zero của IMO - với nhiều đề xuất được đưa ra về cách thức tiếp tục đàm phán.
Ủy ban đã nhất trí thành lập một Nhóm làm việc liên phiên họp để giải quyết các mối quan ngại khác nhau và thúc đẩy sự đồng thuận rộng rãi hơn về một biện pháp toàn cầu trước thềm MEPC 85 trong vòng sáu tháng tới. Các quốc gia thành viên sẽ có thể đệ trình các sửa đổi và điều chỉnh mới đối với các dự thảo sửa đổi đã được phê duyệt trước đó.
Hai cuộc họp giữa các kỳ họp sẽ được lên lịch (từ ngày 1 đến ngày 4/9 và từ ngày 23 đến ngày 27/11) trước thềm MEPC 85 (từ ngày 30/11 đến ngày 3/12), cũng như một hội thảo chuyên gia kéo dài một ngày về các mô hình “chuỗi giám sát”, theo dõi nguồn gốc nhiên liệu và sự di chuyển của nhiên liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng, đảm bảo lượng khí thải được truy vết và xác minh đúng cách.
Phiên họp bất thường thứ hai của MEPC (đã bị hoãn hồi tháng 10 năm ngoái) dự kiến sẽ tiếp tục vào ngày 4/12, tùy thuộc vào các cuộc thảo luận tại MEPC 85.
Eo biển Hormuz và môi trường biển
Ủy ban đã thông qua nghị quyết lên án các vụ tấn công vào tàu thương mại trong khu vực eo biển Hormuz và những rủi ro liên quan đến ô nhiễm biển.
Ủy ban đã nhận thấy sự dễ bị tổn thương của Vịnh Ba Tư và vùng biển lân cận, cảnh báo rằng các cuộc tấn công này có thể gây ra ô nhiễm biển trên diện rộng như dầu, các chất nguy hiểm và độc hại, cũng như các chất cặn nguy hiểm phát sinh từ tên lửa, máy bay không người lái, hỏa hoạn và các vụ nổ.
Ủy ban đã yêu cầu Tổng thư ký giám sát các tác động môi trường và báo cáo cho phiên họp tiếp theo của Hội đồng IMO.
Khu vực kiểm soát khí thải mới cho vùng Đông Bắc Đại Tây Dương
Thông qua Khu vực Kiểm soát Khí thải (ECA) mới ở Bắc Đại Tây Dương, Ủy ban đã đưa ra các giới hạn phát thải nghiêm ngặt hơn đối với oxit nitơ (NOx), oxit lưu huỳnh (SOx) và bụi mịn (PM). Ngày có hiệu lực được ấn định là ngày 1 tháng 9 năm 2027 và ECA sẽ có hiệu lực sau 12 tháng, vào năm 2028.
Khu vực kiểm soát khí thải (ECA) bao gồm các vùng đặc quyền kinh tế và lãnh hải, kéo dài đến 200 hải lý tính từ đường cơ sở của Greenland, Iceland, quần đảo Faroe, Ireland, lục địa của Vương quốc Anh, Pháp, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.
Trong các khu vực kiểm soát khí thải (ECA), tàu thuyền phải sử dụng nhiên liệu có hàm lượng lưu huỳnh không quá 0,10%. Giảm phát thải SOx và NOx giúp giảm nguy cơ ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và hen suyễn ở trẻ em. Điều này cũng cải thiện tầm nhìn trên biển và giảm sự axit hóa, giúp bảo vệ cây trồng và rừng.
Chiến lược và Kế hoạch hành động năm 2026 về rác thải nhựa biển
Ủy ban đã thông qua Chiến lược 2026 và Kế hoạch hành động nhằm giải quyết vấn nạn rác thải nhựa trên biển từ tàu thuyền, tái khẳng định mục tiêu của IMO về việc không còn rác thải nhựa nào thải ra biển từ tàu thuyền vào năm 2030.
Chiến lược và Kế hoạch hành động này hướng đến việc cải thiện các cơ sở tiếp nhận tại cảng và xử lý chất thải, tăng cường tuân thủ quy định, và mở rộng nhận thức cộng đồng, đào tạo thuyền viên và hợp tác quốc tế, bao gồm hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng năng lực có mục tiêu cụ thể. Nó cập nhật và thay thế Chiến lược năm 2021 và Kế hoạch hành động năm 2025 về giải quyết rác thải biển .
Xây dựng bộ quy tắc vận chuyển hạt nhựa
Ủy ban đã nhất trí xây dựng một bộ quy tắc bắt buộc điều chỉnh việc vận chuyển đường biển các hạt nhựa trong container hàng hóa, theo Phụ lục III của Công ước MARPOL và/hoặc Công ước SOLAS. Tiểu ban về Phòng ngừa và Ứng phó Ô nhiễm (PPR 14) được giao nhiệm vụ soạn thảo bộ quy tắc này và báo cáo lại cho MEPC.
Các biện pháp liên quan đến việc đánh dấu ngư cụ
Ủy ban đã thông qua một thông tư thúc đẩy việc thực hiện các hệ thống đánh dấu ngư cụ, phù hợp với Hướng dẫn tự nguyện của FAO về việc đánh dấu ngư cụ (VGMFG).
Chống lại các sinh vật thủy sinh gây hại trong nước dằn tàu
Ủy ban đã thông qua một gói sửa đổi đối với Công ước Quản lý Nước dằn tàu (BWM), sau khi xem xét lại hiệp ước và các văn kiện liên quan trong giai đoạn tích lũy kinh nghiệm (EBP).
Việc rà soát được tiến hành nhằm hoàn thiện việc thực thi, khắc phục những lỗ hổng pháp lý và đảm bảo Công ước vẫn là một công cụ hiệu quả và thiết thực để bảo vệ hệ sinh thái biển. Các sửa đổi bao gồm nhiều điều khoản bắt buộc của Công ước (các quy định và phụ lục trong Phụ lục của Công ước).
Ủy ban đã thông qua Hướng dẫn sửa đổi về quản lý nước dằn tàu và phát triển Kế hoạch quản lý nước dằn tàu (G4).
Giảm tiếng ồn bức xạ dưới nước từ hoạt động vận chuyển hàng hải
Ủy ban đã thúc đẩy công việc của mình về tiếng ồn bức xạ dưới nước (URN), về nguyên tắc nhất trí gia hạn giai đoạn tích lũy kinh nghiệm (EBP) thêm hai năm, đến cuối năm 2028. Giai đoạn EBP nhằm mục đích giải quyết những rào cản mà các quốc gia thành viên gặp phải khi áp dụng Hướng dẫn URN sửa đổi của IMO (Hướng dẫn sửa đổi về giảm tiếng ồn bức xạ dưới nước từ hoạt động vận tải biển để giải quyết các tác động bất lợi đối với sinh vật biển - MEPC.1/Circ.906/Rev.1).
Ủy ban đã nhất trí về nguyên tắc ủy nhiệm IMO thực hiện một nghiên cứu về phát thải URN, nhằm làm cơ sở dữ liệu cho các biện pháp có thể áp dụng trong tương lai. Các quốc gia thành viên cũng được mời đệ trình các đề xuất về lộ trình chính sách URN lên MEPC 85.
Ủy ban đã nhất trí về các mục tiêu mới cần tập trung thực hiện trong hai năm tới, đó là: Sửa đổi quy định 12 của Phụ lục VI Công ước MARPOL nhằm cấm việc tái đưa các chất làm suy giảm tầng ozone lên tàu và các biện pháp giải quyết vấn đề tàu mặt nước tự hành (MASS) trong các văn bản thuộc phạm vi quản lý của Ủy ban Bảo vệ Môi trường Biển.
Một nội dung mới về "Hỗ trợ việc thực hiện Thỏa thuận BBNJ trong khuôn khổ pháp lý của IMO nhằm bảo vệ biển, đại dương và đa dạng sinh học biển" đã được nhất trí về nguyên tắc, tùy thuộc vào việc xem xét thêm của MEPC 85.
Ủy ban cũng đã đưa ra quyết định về các vấn đề: Phê duyệt Điều khoản tham chiếu cho Nghiên cứu khí nhà kính lần thứ năm của IMO và yêu cầu Ban thư ký IMO khởi động quy trình đấu thầu cho nghiên cứu này; Thông qua Hướng dẫn năm 2026 về thiết bị thử nghiệm và đo lường trên tàu lượng khí thải CH4 và/hoặc N2O từ động cơ diesel hàng hải; Phê duyệt dự thảo sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật NOx năm 2008 liên quan đến nhiên liệu không chứa carbon, với mục đích thông qua sau này.
Ủy ban cũng nhất trí rằng cần phải xây dựng một văn bản riêng biệt có tính ràng buộc pháp lý để kiểm soát và quản lý hiện tượng bám sinh vật trên tàu nhằm giảm thiểu sự lây lan của các loài thủy sinh xâm lấn.
Việt Nam chính thức là thành viên của Công ước quốc tế về ngăn ngừa ô nhiễm từ tàu biển (MARPOL 73/78) từ ngày 29/05/1991 và đã tham gia tất cả 6 Phụ lục kỹ thuật, bao gồm cả việc phê chuẩn các Phụ lục III, IV, V và VI nhằm mục đích ngăn ngừa ô nhiễm dầu, hóa chất, rác thải và khí thải từ tàu biển. Việt Nam nỗ lực thực thi đầy đủ các điều khoản nhằm giảm thiểu rác thải nhựa đại dương và ô nhiễm môi trường biển.Việc tham gia MARPOL thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường biển quốc tế và quốc gia.
Việt Nam cũng là thành viên chính thức của Công ước quốc tế về an toàn sinh mạng con người trên biển (SOLAS 74/78) từ năm 1991. Việc tham gia công ước giúp Việt Nam xây dựng hệ thống quy định hàng hải, đảm bảo an toàn, an ninh và phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển. Kể từ khi Bộ Luật có hiệu lực, Việt Nam đã xây dựng được một hệ thống pháp lý bảo đảm an ninh hàng hải, bảo đảm tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn của IMO và các Công ước quốc tế, Nghị quyết của Liên hợp quốc về chống khủng bố và an ninh hàng hải. Đồng thời, Việt Nam cũng rất tích cực tham gia vào các hoạt động quốc tế về phòng, chống khủng bố, cướp biển, bảo đảm tự do hành hải, an toàn, an ninh hàng hải.