Hiện nay, nhiều địa phương cấp xã đang gặp khó khăn trong công tác đấu thầu và thanh, quyết toán chi phí thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt (RTSH). Việc này tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Chỉ 1 địa phương đấu thầu thành công
Cuối năm 2025, UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định số 3432/QĐ-UBND phê duyệt mức giá tối đa đối với dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt (Quyết định số 3432). Đây là lần điều chỉnh đầu tiên kể từ năm 2017 nhằm tạo bước chuyển trong quản lý môi trường.
Tuy nhiên quá trình triển khai lại phát sinh nhiều vướng mắc. Đến cuối tháng 3/2026, toàn tỉnh mới có 11/95 xã, phường tổ chức đấu thầu dịch vụ. Trong số này, chỉ có 1 địa phương đấu thầu thành công; 3 địa phương đấu thầu không thành công; 7 địa phương còn lại đang trong quá trình thực hiện, chưa có kết quả.
Hoạt động thu gom rác thải sinh hoạt tại phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai
Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, nguyên nhân đấu thầu không thành chủ yếu là do mức giá tối đa theo Quyết định số 3432 (hơn 558 nghìn đồng/tấn) thấp hơn mức giá mà doanh nghiệp chào thầu (khoảng hơn 602 nghìn đồng/tấn). Bên cạnh đó có tới 84 địa phương chưa thể tổ chức đấu thầu do gặp khó khăn trong việc lập dự toán, mức giá trong Quyết định số 3432 được xây dựng trên cơ sở rác thải đã phân loại tại nguồn, trong khi thực tế hiện nay việc phân loại rác sinh hoạt chưa được, khiến hồ sơ mời thầu thiếu tính khả thi.
Ông Tăng Quốc Lập, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Long Khánh cho biết: Địa phương đã tổ chức đấu thầu nhưng không thành công do chỉ có 1 đơn vị tham gia và chào giá vượt khung quy định. Khi tổ chức đấu thầu lại thì không có nhà thầu nào tham gia. Phường đang chờ hướng dẫn xử lý trong trường hợp đấu thầu không thành.
Tương tự, ông Đào Đình Chí, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Phước cho rằng, việc chưa phân loại RTSH tại nguồn cùng với thiếu hạ tầng như phương tiện thu gom và trạm trung chuyển phù hợp là rào cản lớn đối với công tác đấu thầu. Theo ông Chí, nếu muốn đấu thầu đúng quy định, địa phương cần thêm thời gian và nguồn lực để hoàn thiện các điều kiện cần thiết.
Tại các địa phương chưa tổ chức đấu thầu hoặc đấu thầu không thành công, chính quyền buộc phải ký hợp đồng nguyên tắc với đơn vị dịch vụ môi trường và thực hiện chi tạm ứng 70% chi phí. Cách làm này chỉ mang tính tình thế, vừa gây khó khăn cho công tác thanh quyết toán vừa ảnh hưởng đến hoạt động ổn định của doanh nghiệp.
Hiện trung bình mỗi ngày toàn tỉnh phát sinh hơn 2,8 ngàn tấn RTSH. Trong đó hộ cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức gần 2,7 ngàn tấn/ngày; còn lại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Tổng khối lượng thu gom, xử lý đúng quy định là hơn 2,1 ngàn tấn/ngày, đạt tỷ lệ gần 79%.
Từng bước tháo gỡ vướng mắc
Không chỉ vướng ở khâu đấu thầu mà công tác quản lý RTSH còn tồn tại nhiều bất cập. Đó là đơn giá thu gom rác từ hộ gia đình đến trạm trung chuyển chưa thống nhất trên toàn tỉnh. Khu vực phía Bắc hiện áp dụng mức 19 nghìn đồng/hộ theo quy định của tỉnh Bình Phước (cũ), còn khu vực phía Nam áp dụng mức 35-40 nghìn đồng/hộ theo quy định của tỉnh Đồng Nai (cũ).
Ngoài ra, nhiều địa phương chưa có quy hoạch hoặc chưa đầu tư trạm trung chuyển đạt chuẩn; tỷ lệ phân loại rác tại nguồn còn rất thấp; hiện còn 22 xã, phường nợ tiền xử lý rác năm 2025, gây áp lực lớn cho các doanh nghiệp môi trường.
Đại diện Công ty cổ phần Dịch vụ Sonadezi, chủ đầu tư Khu xử lý chất thải Quang Trung cho biết, đơn giá hiện hành chỉ tính cho rác đã phân loại, trong khi thực tế rác đưa về nhà máy chưa được phân loại. Doanh nghiệp phải tự tổ chức phân loại với chi phí đã được cơ quan chức năng thẩm định là 108 ngàn đồng/tấn. Vì vậy, đơn vị kiến nghị tỉnh điều chỉnh đơn giá tại Quyết định số 3432 hoặc bổ sung chi phí để đảm bảo cân đối tài chính.
Trước những bất cập nêu trên, tại cuộc họp ngày 25/3 vừa qua, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Hoàng cho rằng, việc xây dựng đơn giá xử lý RTSH phải bảo đảm tính đúng, tính đủ và phù hợp với quy định của Luật Giá mới có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Thời gian tới, để không làm gián đoạn công tác bảo vệ môi trường, các địa phương cần khẩn trương hoàn tất thanh, quyết toán chi phí xử lý rác năm 2025; duy trì liên tục hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý rác, tránh phát sinh ô nhiễm.
Sở Nông nghiệp và Môi trường sớm tham mưu điều chỉnh Quyết định số 3432 theo quy định mới; đồng thời xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật cho hoạt động phân loại rác tại nguồn tại cơ sở xử lý. Song song đó cần tham mưu ban hành cơ chế chi ngân sách cho công tác bảo vệ môi trường, làm cơ sở để quy định giá cụ thể dịch vụ thu gom RTSH từ hộ gia đình trên toàn tỉnh.
Việc từng bước tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, giá và hạ tầng là giải pháp giúp ổn định hoạt động thu gom, xử lý RTSH, đồng thời nâng cao chất lượng môi trường sống, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị bền vững.